Kadang-kadang kita rasa badan okay je. Masih boleh pergi kerja, urus keluarga, keluar makan dengan kawan dan buat aktiviti harian seperti biasa. Tak ada sakit yang pelik, tak ada rasa pening atau cepat penat.
Tapi bila pergi buat medical check-up, tiba-tiba bacaan gula dalam darah dah mula tinggi. Tekanan darah pun naik, manakala keputusan kolesterol pula kurang memuaskan.
Mungkin sebelum ini kita anggap setiap bacaan tersebut sebagai masalah yang berasingan. Hakikatnya, apabila beberapa faktor risiko kesihatan berlaku serentak, ia mungkin berkaitan dengan satu keadaan yang dikenali sebagai sindrom metabolik atau metabolic syndrome.
Ramai orang tidak menyedari keadaan ini kerana mereka masih berasa sihat.
Sebab itulah pemeriksaan kesihatan seperti yang boleh dibincangkan bersama doktor di Dahlia Clinic Temerloh penting untuk membantu mengenal pasti faktor risiko lebih awal, sebelum masalah kesihatan menjadi semakin kompleks.
Sindrom metabolik bukanlah satu penyakit tunggal. Ia merupakan gabungan beberapa faktor risiko yang melibatkan cara badan mengawal gula, tekanan darah dan lemak dalam darah.
Antara faktor yang terlibat ialah pengumpulan lemak di bahagian perut, gula darah tinggi, tekanan darah meningkat, trigliserida tinggi dan kolesterol HDL rendah.
Keadaan ini sering berkait dengan rintangan insulin (insulin resistance), iaitu apabila sel badan kurang memberikan tindak balas terhadap hormon insulin.
Insulin berfungsi membantu gula daripada darah masuk ke dalam sel untuk digunakan sebagai tenaga. Apabila badan kurang sensitif terhadap insulin, paras gula boleh meningkat dan perubahan metabolik lain turut berlaku.
Apabila beberapa faktor ini hadir serentak, risiko untuk mengalami diabetes jenis 2 dan penyakit kardiovaskular juga boleh meningkat.
Doktor biasanya menggunakan lima kriteria utama untuk menilai sindrom metabolik.
Perut buncit bukan sekadar berkaitan penampilan fizikal. Lemak yang terkumpul jauh di dalam abdomen, dikenali sebagai visceral fat, mempunyai kaitan dengan rintangan insulin dan risiko penyakit metabolik.
Bagi populasi Asia, ukuran lilitan pinggang yang sering digunakan ialah:
Ukuran pinggang membantu doktor mengenal pasti risiko yang mungkin tidak dapat ditunjukkan melalui berat badan sahaja.
Apabila badan kurang sensitif terhadap insulin, gula boleh terkumpul dalam darah.
Bagi kriteria sindrom metabolik, paras gula darah puasa 5.6 mmol/L atau lebih merupakan salah satu petunjuk risiko.
Namun, bacaan ini tidak semestinya bermaksud seseorang sudah menghidap diabetes. Pemeriksaan lanjut mungkin diperlukan.
Tekanan darah yang meningkat menyebabkan jantung dan salur darah bekerja dalam keadaan tekanan yang lebih tinggi.
Bacaan sistolik 130 mmHg atau lebih, atau diastolik 85 mmHg atau lebih, termasuk dalam kriteria sindrom metabolik.
Bacaan ini digunakan untuk penilaian risiko metabolik dan bukan semestinya bermaksud seseorang telah didiagnosis menghidap hipertensi.
Trigliserida ialah sejenis lemak dalam darah yang digunakan oleh badan sebagai simpanan tenaga.
Ia berbeza daripada kolesterol, walaupun kedua-duanya dinilai melalui pemeriksaan profil lipid.
Paras trigliserida 1.7 mmol/L atau lebih merupakan salah satu komponen sindrom metabolik.
HDL sering dipanggil kolesterol baik kerana ia membantu membawa kolesterol berlebihan kembali ke hati untuk diproses.
Paras HDL yang rendah dikaitkan dengan peningkatan risiko kardiovaskular.
Bacaan yang digunakan ialah:
Secara umum, seseorang boleh dikategorikan mempunyai sindrom metabolik apabila memenuhi sekurang-kurangnya tiga daripada lima kriteria mengikut definisi harmonisasi yang digunakan.
Bacaan dan penggunaan ubat tertentu turut diambil kira. Sesetengah garis panduan, seperti definisi IDF terdahulu, meletakkan obesiti abdomen sebagai syarat wajib. Oleh itu, penilaian doktor tetap diperlukan.
Sindrom metabolik biasanya terbentuk daripada gabungan beberapa faktor, bukannya satu punca sahaja.
Rintangan insulin dan pengumpulan lemak abdomen memainkan peranan penting. Selain itu, kurang aktiviti fizikal, corak pemakanan tidak seimbang, faktor usia dan sejarah keluarga turut mempengaruhi risiko.
Sesetengah keadaan kesihatan dan ubat-ubatan juga boleh menyumbang kepada perubahan metabolik.
Contohnya, individu yang bekerja lama di pejabat, kurang bergerak, tidur tidak teratur dan mempunyai sejarah keluarga diabetes mungkin mempunyai beberapa faktor risiko yang bertindih.
Namun, ini tidak bermaksud semua individu dengan gaya hidup tersebut pasti mengalami sindrom metabolik.
Perkara ini yang ramai orang terlepas pandang.
Sindrom metabolik selalunya tidak menunjukkan simptom yang jelas.
Seseorang mungkin masih aktif bekerja dan berasa normal walaupun mempunyai tekanan darah, gula darah atau trigliserida yang tinggi.
Perut buncit mungkin menjadi petunjuk yang boleh dilihat, tetapi bukan semua individu dengan sindrom metabolik mempunyai bentuk badan yang sama.
Sebab itulah pemeriksaan berkala penting, terutamanya bagi mereka yang berusia 30 tahun ke atas atau mempunyai sejarah keluarga penyakit metabolik.
Apabila faktor risiko metabolik berterusan, seseorang mempunyai kebarangkalian lebih tinggi untuk mengalami diabetes jenis 2, penyakit jantung koronari, strok dan masalah salur darah.
Gula darah yang tinggi boleh menjejaskan kesihatan jangka panjang, manakala tekanan darah dan masalah lemak darah turut menyumbang kepada kerosakan salur darah.
Namun, penting untuk faham bahawa peningkatan risiko bukan bermaksud seseorang pasti akan mendapat penyakit tersebut.
Pengesanan awal dan pengurusan faktor risiko boleh membantu memperbaiki tahap kesihatan.
Pemeriksaan sindrom metabolik biasanya bermula dengan penilaian kesihatan menyeluruh oleh doktor GP atau doktor perubatan am.
Doktor akan bertanya tentang sejarah keluarga diabetes, tekanan darah tinggi dan penyakit jantung.
Corak pemakanan, tahap aktiviti fizikal, perubahan berat badan, ubat-ubatan dan penyakit sedia ada juga mungkin dibincangkan.
Doktor boleh mengukur berat dan tinggi untuk mengira BMI, selain memeriksa lilitan pinggang serta tekanan darah.
BMI membantu memberi gambaran tentang berat badan berbanding ketinggian, manakala ukuran pinggang memberikan maklumat tambahan tentang risiko lemak abdomen.
Antara ujian yang boleh dipertimbangkan ialah gula darah puasa dan profil lipid, termasuk trigliserida serta kolesterol HDL.
Doktor juga mungkin mencadangkan HbA1c untuk menilai paras gula secara lebih menyeluruh atau ujian tambahan berdasarkan keadaan pesakit.
Di Dahlia Clinic Temerloh, pesakit boleh mendapatkan konsultasi untuk membincangkan faktor risiko kesihatan metabolik dan keperluan pemeriksaan yang sesuai. Jenis ujian yang tersedia perlu disahkan dengan pihak klinik.
Keputusan pemeriksaan kemudiannya dinilai bersama, bukan berdasarkan satu bacaan semata-mata.
Pengurusan sindrom metabolik memerlukan pendekatan menyeluruh dan disesuaikan mengikut keadaan individu.
Pemakanan lebih seimbang. Mulakan dengan mengawal saiz hidangan, meningkatkan pengambilan sayur, buah dan makanan berserat serta mengurangkan minuman manis dan makanan ultra-proses.
Aktiviti fizikal. Berjalan kaki, berbasikal atau melakukan senaman kekuatan mengikut kemampuan boleh membantu kesihatan metabolik. Aktiviti ringan yang konsisten juga merupakan permulaan yang baik.
Pengurusan berat badan. Fokus bukan sekadar menurunkan angka penimbang, tetapi memperbaiki tabiat dan mengurangkan faktor risiko kesihatan.
Tidur dan stres. Tidur yang mencukupi serta pengurusan stres boleh menyokong kawalan gula darah dan kesihatan keseluruhan.
Pemantauan doktor. Bacaan gula, tekanan darah dan profil lipid perlu dipantau mengikut tahap risiko. Sesetengah pesakit mungkin memerlukan ubat untuk mengawal keadaan tertentu.
Tidak semua individu memerlukan pelan pengurusan yang sama.
Sindrom metabolik boleh berlaku tanpa tanda amaran yang jelas.
Walaupun badan terasa sihat, bacaan gula, tekanan darah, trigliserida, kolesterol HDL dan lilitan pinggang mungkin menunjukkan risiko yang perlu diberikan perhatian.
Bagi penduduk Temerloh, Mentakab dan kawasan sekitar Pahang, pemeriksaan kesihatan boleh menjadi langkah awal untuk memahami keadaan tubuh dengan lebih baik.
Jika anda mempunyai sejarah keluarga diabetes, tekanan darah tinggi atau bimbang tentang kesihatan metabolik, hubungi Dahlia Clinic Temerloh untuk mendapatkan maklumat lanjut tentang konsultasi doktor dan pemeriksaan yang bersesuaian.
1. Adakah sindrom metabolik sama dengan diabetes?
Tidak. Sindrom metabolik ialah gabungan faktor risiko, manakala diabetes merupakan penyakit yang melibatkan masalah kawalan gula darah. Kedua-duanya boleh berlaku serentak.
2. Bolehkah orang yang tidak obes mengalami sindrom metabolik?
Ya. Individu dengan BMI normal masih boleh mempunyai lemak abdomen berlebihan atau masalah bacaan metabolik.
3. Adakah sindrom metabolik boleh dikawal atau dipulihkan?
Boleh dikawal, dan sesetengah individu mungkin tidak lagi memenuhi kriteria selepas faktor risiko bertambah baik. Namun, pemantauan berterusan tetap penting.
4. Apakah pemeriksaan darah yang diperlukan?
Kebiasaannya gula darah puasa dan profil lipid. HbA1c atau ujian tambahan mungkin disarankan mengikut penilaian doktor.
5. Berapa kerap perlu buat pemeriksaan kesihatan?
Kekerapan bergantung pada umur, bacaan terdahulu, sejarah keluarga dan faktor risiko individu. Mereka yang mempunyai bacaan tidak normal mungkin memerlukan pemantauan lebih kerap mengikut nasihat doktor.
